Over hormoontherapie in de overgang bestaan nog altijd twee uitersten. Volgens de één is het dé oplossing voor vrijwel iedere overgangsklacht, terwijl de ander vooral denkt aan borstkanker en trombose. De werkelijkheid is genuanceerder. Hormoontherapie kan voor veel vrouwen een zeer effectieve behandeling zijn, maar de juiste keuze hangt af van de klachten, leeftijd, gezondheid, medische voorgeschiedenis, toedieningsvorm en persoonlijke voorkeur. Juist trainers, voedingscoaches en leefstijlprofessionals krijgen hierover steeds vaker vragen. Wie vrouwen tussen 35 en 65 jaar begeleidt, hoeft geen hormonen voor te schrijven, maar moet wél betrouwbare informatie van hypes kunnen onderscheiden en weten waar de eigen professionele grens ligt.
Wat is hormoontherapie tijdens de overgang?
Tijdens de perimenopauze gaan vooral de productie en het patroon van oestradiol en progesteron veranderen. In het begin schommelen hormoonspiegels vaak sterk; pas later worden de oestrogeenspiegels gemiddeld lager. Dat kan samenhangen met opvliegers, nachtzweten, slechter slapen en vaginale klachten. Bij hormoontherapie – ook HST, HRT of menopauzale hormoontherapie genoemd – wordt doorgaans estradiol gebruikt om vooral opvliegers en nachtzweten te verminderen. Heeft een vrouw haar baarmoeder nog, dan wordt daar gewoonlijk een progestageen aan toegevoegd om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Hormoontherapie is geen anticonceptie en ook geen algemene ‘verjongingskuur’: het is een medische behandeling die een arts samen met de vrouw afstemt op haar klachten en risicoprofiel.
De voordelen: vaak veel minder opvliegers en een betere nachtrust
Hormoontherapie is de meest effectieve behandeling voor hinderlijke vasomotorische klachten, zoals opvliegers en nachtelijk zweten. Volgens Thuisarts kan het effect na twee tot drie weken merkbaar worden en is het vaak na ongeveer drie maanden optimaal. Als nachtelijk zweten afneemt, kan ook de slaap verbeteren – en daarmee soms de energie, stemming en belastbaarheid overdag. Systemische hormoontherapie helpt bovendien botverlies tijdens het gebruik te beperken. Voor vaginale droogheid en andere klachten van de vagina en urinewegen kan lokale oestrogeenbehandeling worden overwogen. Het belangrijkste voordeel is echter niet voor iedere vrouw hetzelfde: voor de één is dat weer doorslapen, voor de ander normaal kunnen werken, sporten of sociaal functioneren.
De risico’s: niet zwart-wit, maar persoonlijk
De risico’s verschillen per soort hormoon, dosering, gebruiksduur en toedieningsvorm. Bij gecombineerde therapie met oestrogeen en een progestageen neemt het risico op borstkanker toe naarmate het gebruik langer duurt. Bij oestrogeen zonder progestageen – alleen geschikt voor de meeste vrouwen bij wie de baarmoeder volledig is verwijderd – is de toename volgens de actuele NICE-richtlijn zeer klein of afwezig. Ook de route maakt verschil: orale hormoontherapie verhoogt het risico op veneuze trombose, terwijl dit risico bij transdermale toediening via pleister, gel of spray waarschijnlijk lager is. De NHG-richtlijn benadrukt wel dat robuust bewijs voor dat verschil nog beperkt is. Een eerdere hormoongevoelige tumor, trombose of longembolie, hart- of vaatziekte, onverklaard vaginaal bloedverlies of een ernstige leverfunctiestoornis vraagt om terughoudendheid of maakt hormoontherapie ongeschikt. Daarom horen starten, aanpassen en stoppen altijd thuis in een gesprek met een huisarts, gynaecoloog of andere bevoegde behandelaar – met periodieke evaluatie van effect, bijwerkingen en risico’s.
Welke alternatieven zijn er als hormonen niet gewenst of geschikt zijn?
Leefstijl en hormoontherapie zijn geen concurrenten. Goede voeding, voldoende beweging, krachttraining, slaap, stressregulatie, niet roken en matig of geen alcohol blijven belangrijk, mét of zonder hormoontherapie. Ze ondersteunen onder meer spiermassa, botgezondheid, herstel en het cardiometabole risicoprofiel. Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan daarnaast helpen om de hinder van opvliegers, slaapproblemen en stress te verminderen. Voor vrouwen die geen hormonen kunnen of willen gebruiken, bestaan ook niet-hormonale medicijnen; de keuze daarvoor hoort bij de arts. Kruiden en supplementen zijn niet automatisch een veilig alternatief: de werking is vaak beperkt of wisselend onderzocht, samenstelling en dosering kunnen verschillen en interacties met medicijnen zijn mogelijk. Een goede professional belooft daarom geen ‘hormoonbalans in drie stappen’, maar kijkt kritisch naar bewijs, veiligheid en haalbaarheid.
Wat betekent dit voor trainers, voedingscoaches en leefstijlprofessionals?
Een deskundige professional stelt geen medische diagnose en schrijft geen hormoontherapie voor. De meerwaarde zit in het herkennen en volgen van klachten, het onderzoeken van leefstijlfactoren, het opstellen van een passend begeleidingsplan en het bewaken van de grenzen van het eigen vak. Denk aan een gericht gesprek over slaap, voeding, beweging, alcohol, stress en herstel; aan symptoomtracking; en aan tijdig doorverwijzen wanneer klachten nieuw, ernstig, atypisch of medisch verdacht zijn. Die combinatie van kennis, praktische coaching en goede samenwerking met medische professionals voorkomt zowel onnodige angst voor hormoontherapie als onrealistische verwachtingen ervan.
Verdiep je kennis en begeleid vrouwen verantwoord
Wil jij vrouwen in de overgang deskundig helpen met gerichte voedings-, bewegings- en leefstijladviezen? In de opleiding Menopauzeconsulent leer je overgangsklachten analyseren, passende leefstijlkeuzes maken, begeleiding monitoren en verantwoord samenwerken en doorverwijzen. Zo kun je vrouwen tussen 35 en 65 jaar praktisch en persoonlijk begeleiden in een levensfase waarin goede ondersteuning veel verschil kan maken.
Wil je breder begrijpen hoe hormonen samenhangen met levensfase, stress, slaap, voeding, beweging en gezondheid? Kies dan voor de opleiding Hormooncoach: Hormonen & Leefstijl. Je leert wetenschappelijke kennis vertalen naar realistische leefstijladviezen en krijgt handvatten om misinformatie en onbewezen claims kritisch te beoordelen.
Welke verdieping past bij jouw praktijk? Bekijk de opleidingen, vraag de opleidingsfolder aan of schrijf je direct in. Leer meer – en maak jouw begeleiding aantoonbaar sterker.
Over de auteur
Deze blog is geschreven op basis van de cursusboeken van Miriam Martens-Sanders MSc, ontwikkelaar en docente van de opleidingen Hormooncoach en Menopauzeconsulent bij Opleidingen 2000. Miriam heeft een master in Bewegingswetenschappen en een master in Gezondheidswetenschappen. Als hoofddocente combineert zij expertise in inspanningsfysiologie, functionele anatomie, pathologie, voeding, medische basiskennis en persoonlijke coaching. Haar aanpak is direct, kritisch, praktijkgericht en wetenschappelijk onderbouwd.
Bronnen
Cursusboeken Hormooncoach: Hormonen & Leefstijl (2026) en Menopauzeconsulent (2025), Opleidingen 2000
Thuisarts – Hormoontherapie in de overgang
NICE – Menopause: identification and management (NG23)
The Menopause Society – Position Statements
Wil jij je verder specialiseren? Ontdek de opleiding Menopauzeconsulent of verdiep je breder in hormonen, stress, voeding, beweging en levensfase met de opleiding Hormooncoach: Hormonen & Leefstijl.
